اخبار و اطلاعات
فرش و اصطلاحات آن
فرش و اصطلاحات آن

ساده‌ترین عنصرها در طرح فرش را نقش مایه می‌گویند که اغلب در واحدهای پیچیده‌تر، ترکیبی است؛ این واحدها به نوبهٔ خود ممکن است در ترکیب یا تسلسل گوناگونی، ترتیب داده شوند تا یک طرح شکل بگیرد.

 

طرح یا نقشه معمول‌ترین قسمت در زمینهٔ مرکزی فرش است که به آن «متن» می‌گویند.
زمینهٔ مرکزی توسط حاشیه‌ها ‌احاطه شده است. که به تناوب با نوار باریکه‌هایی با رنگ‌های ‌یکسان مشخص می‌شوند. حاشیه‌های ‌فرش ایران، معمولاً سه حاشیهٔ طرح‌دار، دارد و گاهی هم از این تعداد بیشتر است؛ عریض‌ترین آن، حاشیهٔ اصلی را تشکیل می‌دهد و آنهایی که در جناحین آن قرار دارند، حاشیه‌های ‌فرعی محسوب می‌شوند. باریکه‌هایی با رنگ یکدست، معمولاً، حاشیهٔ اصلی و حاشیه‌های ‌فرعی را از هم جدا می‌نمایند و به عنوان «حاشیه‌های ‌محافظ» مشهورند.

ممکن است متن فرش را به جهت‌دار و غیر جهت‌دار گروه‌بندی نمود که نخستین آن شامل فرش‌های ‌تصویری، محراب‌دار و نقشه‌های ‌گیاهانی که به همان صورت در طبیعت وجود دارند و در آنها منعکس شده‌اند که می‌بایستی به منظره‌ٔ آنها، از یک موقعیت خاص نگریست، اما گروه دوم یعنی طرح‌های ‌غیرجهت‌دار را از هر زاویه و جهتی که به آن بنگری، به هم پیوستگی اجزاء آن به وضوح مشاهده می‌شود.

بعضی از نقشه‌های ‌فرش ایران، ممکن است جهت‌دار باشد و بعضی دیگر غیر جهت‌دار و این بستگی به ماهیت و ترتیب اجزاء خاص آنها دارد. آنچه در پی می‌آید، انواع متعارف این‌گونه طرح‌هاست.

🔸۱. نقشه یا طرح‌ها ‌با محوریت مرکز - در این گونه نقشه‌ها، تعادل و توازن به شکل طولی و عرضی به دور عنصر مرکزی است، که معمولاً یک ترنج می‌باشد. در نقشه‌های ‌لچک ترنج، ترنجی در مرکز متن (زمینه، بوم) قرار دارد، و ربع آن ترنج در هر یک از گوشه‌های ‌متن فرش (به نام لچک) منعکس است. معروف‌ترین نمونهٔ قابل ذکر این گونه فرش‌ها، فرش مشهور اردبیل می‌باشد.

🔸۲. نقشه‌های ‌شبکه‌ای - در این گونه طرح و نقشه‌ها، نقش مایه‌های ‌خطی با هم تلاقی می‌نمایند تا تشکیل شبکهٔ شطرنجی یا سایر انواع شبکه‌های ‌سراسری را بدهند. ممکن است چند نظام شبکه‌ای روی و کنار هم قرار گرفته و اجزای آنها در فواصل معین از هم بگذرند. این نوع طرح‌ها به خاطر بعضی فرش‌هایی که به شیوهٔ گلدانی مشهورند و از بافته‌های ‌دورهٔ صفوی تلقی می‌گردند در نزد خاص و عام معروفند. امروزه، هنوز انواع متنوعی از طرح‌های ‌شبکه‌ای بافته می‌شود.

🔸۳. نقشه‌هایی ‌با ترنج‌های ‌متعدد - در این گونه طرح‌ها، متن با ردیف‌هایی از ترنج پر شده است. این ترنج‌ها، ممکن است به هم متصل باشند و یا درهم تداخل نموده باشند؛ امکان دارد به صورت جهت‌دار یا غیرجهت‌دار باشند.

نظرات

نظر خود را ثبت کنید

To top